Que teñen que ver os bosques coas futuras pandemias? A Coruña buscará respostas
A próxima pandemia podería non depender só do virus que a provoque, senón tamén de como as persoas transformamos o medio no que vivimos. Esta é unha das cuestións que se están investigando desde a Universidade da Coruña a través do proxecto europeo ZOE, que reunirá na cidade entre o 1 e o 3 de outubro a especialistas de 11 países para poñer en común os avances deste traballo científico.
O encontro anual do proxecto analizará a relación entre os ecosistemas degradados e a aparición de enfermidades que poden pasar dos animais ás persoas. Entre os patóxenos estudados atópanse virus como os hantavirus e os coronavirus.
O proxecto conta cunha perspectiva multidisciplinar que combina campos como a viroloxía, a ecoloxía, a inmunoloxía, a xeografía, a psicoloxía e a socioloxía. A UDC participa como socio do proxecto europeo e ten como investigadora principal a profesora Adina Dumitru.
O 'factor humano' entra no foco
Unha das partes máis singulares da investigación desenvolvida desde A Coruña céntrase precisamente en algo que vai máis alá dos virus: o comportamento das persoas.
O equipo da UDC estuda como determinadas actividades, costumes e condicións sociais poden modificar a relación entre as comunidades humanas e os ecosistemas. O obxectivo é coñecer se determinadas formas de ocupar ou utilizar o territorio poden aumentar o contacto con animais ou especies que actúan como vectores e reservorios de patóxenos.
A investigación desenvolvese en diferentes escenarios de Europa e América Latina. Entre os lugares analizados figuran Eslovenia e Eslovaquia, así como México, Costa Rica e Guatemala. Os traballos inclúen tanto actividades laborais ou recreativas desenvolvidas en contacto coa natureza como factores sociais relacionados coa saúde ou coa vivenda.
O propio proxecto ZOE xa realizou traballo de campo en comunidades latinoamericanas para estudar os factores sociais, culturais e de comportamento que conectan a degradación ambiental, a perda de biodiversidade e a aparición de zoonoses.
Non se trata só de detectar virus
A investigación parte dun enfoque coñecido como 'One Health', que considera que a saúde humana, a saúde animal e o estado do medio ambiente están estreitamente relacionados.
Isto implica cambiar o enfoque tradicional de actuar unha vez que aparece unha enfermidade e intentar identificar antes os factores que poden favorecer un brote.
Un dos grandes obxectivos do proxecto é determinar se a restauración dos ecosistemas e a conservación da biodiversidade poden contribuír a reducir o risco de aparición de novas enfermidades.
Durante o encontro que se celebrará na Coruña, os diferentes grupos de investigación compartirán os resultados obtidos nas súas análises de fauna, flora, solos e comunidades humanas. A partir destes datos buscarán avanzar en recomendacións e medidas de prevención adaptadas ás características dos territorios estudados.
Unha investigación que mira cara á próxima pandemia antes de que chegue
O interese desta investigación está precisamente en intentar actuar antes de que se produza unha nova emerxencia sanitaria. En maio deste ano, a propia UDC explicaba que o traballo do seu equipo dentro de ZOE busca entender como a degradación ambiental e determinadas condutas poden influír na aparición de brotes infecciosos.
Agora, coa reunión internacional de outubro, A Coruña converterase durante tres días nun punto de encontro para investigadores que estudan esa relación desde perspectivas moi diferentes.
O proxecto ZOE está integrado por especialistas de sete países europeos e catro americanos e conta con financiamento do programa Horizonte Europa. A iniciativa mantén a súa actividade ata finais de 2027.