O Pazo de Meirás xa é oficialmente Lugar de Memoria Democrática
O Pazo de Meirás entra desde hoxe nunha nova etapa. A resolución que declara o histórico inmoble de Sada como Lugar de Memoria Democrática foi publicada este venres no Boletín Oficial do Estado, polo que o recoñecemento pasa a ter carácter oficial e o enclave queda incorporado ao Inventario de Lugares de Memoria Democrática.
A decisión do Estado chega despois de que o procedemento administrativo se iniciase hai case un ano. En setembro de 2025 publicouse no BOE a incoación do expediente, que xa daquela sinalaba a importancia de Meirás tanto pola súa relación con Emilia Pardo Bazán como polo papel que desempeñou durante a ditadura franquista.
Agora, a declaración definitiva consolida esa dobre dimensión histórica. As Torres de Meirás están vinculadas á escritora Emilia Pardo Bazán, que converteu o lugar nun espazo relacionado coa súa vida, a súa obra e a súa actividade intelectual. Pero o inmoble tamén quedou profundamente marcado pola súa utilización como residencia de verán de Francisco Franco entre 1938 e 1975.
Unha declaración que mira especialmente ao franquismo
A resolución estatal considera que Meirás permite comprender unha parte relevante da historia contemporánea de Galicia e de España. O documento pon o foco no proceso polo que o pazo acabou nas mans de Franco e na utilización do inmoble como escenario de poder durante a ditadura.
Durante a Guerra Civil constituíuse a chamada 'Junta Pro-Pazo del Caudillo', coa finalidade de conseguir o inmoble para entregárllelo ao ditador. O proceso estivo acompañado de achegas económicas forzosas e de actuacións que afectaron propiedades e bens da contorna. O expediente de declaración tamén recolle a apropiación de distintos elementos patrimoniais para o acondicionamento do recinto.
A partir de 1938, Meirás deixou de ser simplemente unha residencia e adquiriu unha dimensión política. A presenza habitual de Franco durante os veráns converteu o pazo nun lugar de representación do réxime e nun punto de encontro de autoridades e responsables políticos.
A propia documentación do Estado destaca que o significado de Meirás non remata coa morte do ditador. Durante décadas, o inmoble converteuse tamén nun símbolo das reivindicacións cidadás para recuperar para o patrimonio público un espazo asociado ao franquismo.
A recuperación do Pazo, o outro capítulo da súa historia recente
A declaración como Lugar de Memoria Democrática prodúcese ademais poucos meses despois de que quedase definitivamente pechada a batalla xudicial pola propiedade do inmoble.
En marzo de 2026, o Tribunal Supremo confirmou que o Pazo de Meirás pertence ao Estado e desestimou os recursos presentados pola familia Franco. A decisión consolidou a titularidade pública das Torres de Meirás e das fincas incluídas no recinto.
A recuperación xudicial non puxo fin, con todo, ás cuestións relacionadas coa situación do inmoble. En xullo, a Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña denunciou que os herdeiros do ditador continuaban figurando como titulares rexistrais da finca no Rexistro da Propiedade de Betanzos, pese á sentenza do Supremo.
Agora, o recoñecemento como Lugar de Memoria engade unha nova protección e unha nova función ao Pazo. O obxectivo é que a súa historia poida ser divulgada e interpretada desde os principios da memoria democrática e do recoñecemento das vítimas.
Máis sinalización e divulgación da historia de Meirás
A declaración contempla a posta en marcha de medidas destinadas a explicar o significado histórico do enclave. Entre elas figuran actuacións de sinalización, recursos para a divulgación e ferramentas que permitan achegar á cidadanía os diferentes episodios vinculados ao Pazo.
A nova consideración encaixa tamén coa reivindicación mantida durante anos en Sada para que Meirás conte cun uso público relacionado coa memoria democrática e coa difusión da vida e obra de Emilia Pardo Bazán.
De feito, o propio Ayuntamiento de Sada xa defendera que o futuro do Pazo debía combinar a divulgación da memoria da represión franquista coa posta en valor do legado da escritora. En 2025, coa apertura do expediente, o goberno local presentara a declaración como unha oportunidade para consolidar Meirás como espazo de referencia para a memoria.
A declaración publicada este venres pecha así o proceso administrativo iniciado en 2025 e abre unha nova fase para un inmoble que, ao longo de máis dun século, pasou de estar ligado á figura de Emilia Pardo Bazán a converterse nun dos símbolos máis coñecidos do franquismo en Galicia e, posteriormente, nun dos principais escenarios da recuperación do patrimonio público e da memoria democrática.
Sada reclama agora un proxecto de futuro para Meirás
Esta é unha nova etapa para o Pazo, e o Concello de Sada considera que o seguinte paso debe ser definir que usos terá o inmoble e como se xestionará unha vez consolidada a súa titularidade pública.
O Goberno local reclama retomar a coordinación entre as administracións implicadas e avanzar nun modelo que permita abrir o Pazo á cidadanía e converter o recinto nun espazo de referencia para a memoria democrática, sen deixar de lado a súa vinculación con Emilia Pardo Bazán.
A petición xa fora trasladada polo alcalde, Benito Portela, ás administracións responsables a pasada primavera, despois de quedar definitivamente confirmada a titularidade pública de Meirás. O Concello solicitou daquela recuperar a comisión de coordinación constituída en 2021 para abordar o futuro do inmoble, pero asegura que continúa á espera dunha resposta.
A resolución publicada no BOE establece ademais que o futuro uso do Pazo deberá ser compatible coa preservación da memoria das violacións dos dereitos humanos e co recoñecemento e reparación das vítimas. Tamén contempla medidas de difusión e interpretación do lugar, con sinalización, recursos audiovisuais e dixitais e outras ferramentas para explicar a súa historia.
Desde Sada consideran que este recoñecemento debe traducirse agora nun proxecto concreto. A proposta municipal pasa por combinar a divulgación da memoria da represión franquista coa recuperación do legado cultural e literario de Emilia Pardo Bazán, facendo de Meirás un espazo aberto e accesible para a cidadanía.